නින්ද ගැන කතා කරන්නයි මේ සූදානම. අප කවුරු කවුරුත් අපේ දෛනික කටයුතුවලින් අනතුරුව විවේක ගනී. රාත්‍රියේ නිදා ගනී. නින්ද නමැති මේ විවේකය අපේ ශරීරයටත් මනසටත් ඉතාම අවශ්‍යය. වෛද්‍යවරුන්ට අනුව, නිරෝගීව සිටින්නට නම්, අප මනුෂ්‍යයන්ට, හොඳ නින්දක් අවශ්‍යය. වයස අනුව ද නින්ද වෙනස් වෙයි. පෙර පාසල් දරුවන්ට (අවුරුදු 3-5) පැය 10–13 රාත්‍රී නින්දක් අවශ්‍ය වෙයි. පාසල් යන දරුවන් (අවුරුදු 6–13) සහ නව යොවුන් දරුවන්ට (අවුරුදු 14 - 17) පැය 8 – 10 ත් අතර රාත්‍රී නින්දක් අවශ්‍ය වෙයි. වැඩිහිටියන් (අවුරුදු 18-64) පැය 7–9 නින්දක් ද අවුරුදු 65 ට වැඩි වැඩිහිටියන්ට පැය 7 – 8 ක නින්දක් ප්‍රමාණවත් බව වෛද්‍ය මතයයි. සොබාදහමේ සතුන් ගැන කතා කළොත්, ඔවුන්ගේ නින්ද වෙනස් වෙයි. ශීත රටවල ඇතැම් සතුන් මාස ගණන් එක දිගට ගැඹුරු නින්දකට වැටෙයි. මෙවැනි ගැඹුරු නිද්‍රා තත්ත්වයන් ශිශිරතරණය (Hibernation) සහ ශිශිර තාරකා නින්ද (Aestivation) ලෙස වර්ගීකරණයට ලක් වෙයි. මේ සතුන් මේ විදියට ගැඹුරු නින්දකට නැතිනම් නිද්‍රා තත්ත්වයකට පත් වන්නේ පරිසරයේ සිදුවන වෙනස්වීම්වලට ඔරොත්තු දෙමින්, දිවි රැක ගැනීමටය. මෙම නින්ද මේ සතුන්ගේ පුදුමාකාර අනුවර්තන හැකියාවය.

සීතලෙන් බේරෙන නින්ද
ශිශිරතරණය (Hibernation) යනු සතුන්, ශීත ඍතුව වැනි අතිශය දරුණු කාලගුණික තත්ත්වයන්ගෙන් සහ ඒ සමඟ ඇතිවන ආහාර හිඟයෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා යොදා ගන්නා සුවිශේෂී ජෛව-අනුවර්තන උපක්‍රමයකි. මෙම ගැඹුරු නිද්‍රා තත්ත්වය මාස ගණනාවක් පුරා පැවතිය හැකි අතර, එම කාලය තුළ සත්ත්වයාගේ ශරීරයේ විශාල කායික විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් රැසක් සිදුවේ. ප්‍රධාන වශයෙන්ම, ශරීර උෂ්ණත්වය සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා විශාල ලෙස පහත වැටේ. ඒ හා සමානව, හෘද ස්පන්දන වේගය සහ හුස්ම ගැනීමේ වේගය අතිශයින් මන්දගාමී වන අතර, සමස්ත පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලිය (ශක්ති දහන වේගය) බොහෝ සෙයින් අවම වේ. මේ නිසා සතුන්ට ශක්තිය නිකරුණේ වැය නොවී, ශීත ඍතුවට පෙර ශරීරයේ ගබඩා කරගත් මේද සංචිතවලින් පමණක් ජීවය පවත්වාගෙන යාමට හැකියාව ලැබේ. බිම් ලේනුන් (Ground Squirrels), හැම්ස්ටර් (Hamsters), බැජර් (Badger) වැනි සතුන් සැබෑ ශිශිරතරණය (True Hibernation) කරන සතුන් ලෙස සැලකේ. වලසුන් (Bears) සැබෑ ශිශිරතරණයේ (ඔවුන්ගේ නින්දේ තරමක වෙනසක් ඇත) යෙදෙන සතුන් ලෙස නොසැලකුවද, සීතලට නිදා ගන්නා ප්‍රසිද්ධම සතුන් අතරට ඔවුන් ද අයත් වේ.

රස්නයෙන් බේරීමේ නින්ද
ශිශිර තාරකා නින්ද (Aestivation) යනු ශිශිරතරණයට (Hibernation) තරමක් සමාන තත්ත්වයක් වුවද, එය සිදුවන්නේ ඊට සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිවිරුද්ධ වූ කාලගුණික තත්ත්වයන් යටතේය. එනම්, අධික උෂ්ණත්වය සහ දැඩි ජල හිඟය පවතින ගිම්හාන හෝ වියළි කාලවලදී මෙම නිද්‍රා තත්ත්වයට සතුන් ඇතුළු වේ. මෙමම ක්‍රියාවලියේදී සතුන්ගේ ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ අධික රස්නයෙන් ශරීරයට සිදුවන හානිය වළක්වා ගැනීම සහ ශරීරයේ ජලය ඉතිරි කර ගැනීමයි. නිදසුනක් ලෙස, කාන්තාර වැනි උණුසුම් ප්‍රදේශවල වාසය කරන ඇතැම් පොකට් මීයන් සහ ගොළුබෙල්ලන් මෙලෙස ගැඹුරු නිද්‍රාවකට වැටේ.තවද, පෙනහලු මාළු (Lungfish) වැනි සතුන්, ඔවුන් වාසය කරන ජලාශ සිඳී යන විට මඩේ වළලමින්, තමන්ගේ ශරීරය වටා ආරක්ෂිත ආවරණයක් (Cocoon) සකසාගෙන මාස ගණනාවක් නිදා සිටියි. එමගින්, ඔවුන් නියඟය පහව යන තෙක් ජලය හෝ ආහාර නොමැතිව ජීවය පවත්වා ගැනීමට සමත් වේ.

මිනිස් නිද්‍රාව
සරලවම කිවහොත්, ශිශිරතරණය (Hibernation) සහ ශිශිර තාරකා නින්ද (Aestivation) යනු ශරීරයේ අභ්‍යන්තර ක්‍රියාවලීන්, විශේෂයෙන්ම ශරීර උෂ්ණත්වය, හෘද ස්පන්දන වේගය, සහ හුස්ම ගැනීමේ වේගය විශාල ලෙස අඩුකර, සත්වයා ජීවත්ව සිටීමට අවශ්‍ය අවම ශක්ති ප්‍රමාණය පමණක් භාවිතා කරන තත්ත්වයකි. මෙමගින් ආහාර හිඟ කාලවලදී ජීවත්වීමට ඔවුන්ට හැකියාව ලැබීමය. සතුන්ගේ මෙම ක්‍රමය මනුෂ්‍ය අප භාවිතයට ගැනීමට සූදානම් වෙයි. ඒ දිගු දුර අභ්‍යවකාශ ගමන් බිමන්වලදීය. මිනිස් නිද්‍රාව පිළිබඳ සංකල්පය විද්‍යාත්මකව හඳුන්වන්නේ "තථ්‍ය නිද්‍රාව" (Torpor) හෝ "චිකිත්සක අධෝරක්තකරණය" (Therapeutic Hypothermia) යනුවෙනි. මෙය ස්වභාවිකව ඇතිවන තත්ත්වයක් නොවන අතර, විද්‍යාඥයන් සහ වෛද්‍යවරුන් විසින් පාලිත තත්ත්ව යටතේ සිදුකරන ක්‍රියාවලියකි. සමහර අවස්ථාවලදී අහම්බෙන් හෝ ඉතා දැඩි ශීතල පරිසරයකට නිරාවරණය වීමෙන්, මිනිසුන් අසාමාන්‍ය ලෙස දිගු නින්දකට වැටී ඇති බවට වාර්තා වී තිබේ. මෙම පුද්ගලයන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 30 ට වඩා පහළට වැටී, හෘද ස්පන්දන වේගය සහ හුස්ම ගැනීමද ඉතා මන්දගාමී වී තිබේ. වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර මගින් ඔවුන් යථා තත්ත්වයට පත් කර ඇතත්, මෙය ස්වභාවික නිද්‍රාව ලෙස හැඳින්විය නොහැක.

අභ්‍යවකාශ ගමන්
සඳ තරණය ගැටලු සහගත නොවෙයි. හේතුව ඒය දින කීපයකට පමණක් සීමාවීමය. කෙසේ නමුත්, අනාගතයේ අඟහරු හෝ ඊට එහා ඇති ග්‍රහලෝක වෙත යෑමට මාස ගණනක්, අවුරුදු ගණනක් ගත වෙයි. එවැනි දීර්ඝ ගමන් සඳහා මිනිස් නිද්‍රාව ඉතා ප්‍රයෝජනවත් විය හැකි හේතු කීපයකි. නිද්‍රා තත්ත්වයේදී ශරීරයේ පරිවෘත්තීය වේගය විශාල ලෙස අඩුවීම නිසා, අභ්‍යවකාශ යානයේ රැගෙන යන ආහාර, ජලය සහ ඔක්සිජන් අවශ්‍යතාවය දැඩි ලෙස අවම වෙයි. එමගින් අභ්‍යවකාශ ගමනට අවශ්‍ය සම්පත් ප්‍රමාණය අඩු කර, වියදම සහ බර අඩු කරයි. මාස ගණනක් කුඩා අභ්‍යවකාශ යානයක රැඳී සිටීම ගගනගාමීන්ගේ මානසික සෞඛ්‍යයට හානි කළ හැකිය. නිද්‍රාවෙන් මෙම කාලය මඟ හැරෙන අතර, අභ්‍යවකාශයේදී ඇතිවන විකිරණවලින් ශරීරයට සිදුවන හානියද නිද්‍රා තත්ත්වයේදී අඩු විය හැකි බවට විද්‍යාඥයෝ විශ්වාස කරති. ගගනගාමීන් නිද්‍රාවේ සිටින විට, ඔවුන්ට නිරන්තරයෙන් අවශ්‍ය වන ජීවන ආධාරක පද්ධතිවල අවශ්‍යතාවය අඩු වන නිසා, යානයේ ඉඩකඩ කාර්යක්ෂමව භාවිතා කළ හැකිය.

නිද්‍රාගත කිරීම
මිනිස් නිද්‍රාවේ සංකල්පය අද සායනිකව යොදා ගැනෙන්නේ චිකිත්සක අධෝරක්තකරණය (Therapeutic Hypothermia) ලෙසය. මෙය දීර්ඝ නිද්‍රාවක් නොවුණත්, එහි මූලික මූලධර්මය භාවිතා කරයි. වෛද්‍යවරුන් මෙම ක්‍රමය භාවිතා කරන්නේ, දරුණු හෘදයාබාධයකින් හෝ මොළයේ හානියක් සිදුවූ රෝගීන්ගේ ශරීර උෂ්ණත්වය පාලිත ආකාරයකින් සෙල්සියස් අංශක 32 - 34 දක්වා පහත හෙළීමටය. මෙමගින් ශරීර උෂ්ණත්වය පහත හෙළීමෙන්, මොළයේ ඇති සෛලවල පරිවෘත්තීය වේගය අඩු වෙයි. සෛලවලට ඔක්සිජන් අවශ්‍ය වන ප්‍රමාණය අඩු වී, හානියට පත්වීමෙන් ආරක්ෂා වෙයි. මොළයට සිදුවන හානිය අවම කිරීමට සහ රෝගියාගේ සුවය ලැබීමේ අවස්ථා වැඩි කිරීමට හැකියාව ලැබේ. අභ්‍යවකාශ ගමන් සඳහා මිනිසුන් නිද්‍රාවට පත් කිරීමට විද්‍යාඥයන් පර්යේෂණ කරන ප්‍රධාන ක්‍රමවේද දෙකකි. ශරීරය සිසිල් කිරීම (Induced Hypothermia) එයින් එකකි. මෙම ක්‍රමයේදී විශේෂිත ආවරණ (Cooling Blankets) හෝ රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතා කර, පුද්ගලයාගේ ශරීර උෂ්ණත්වය පාලිත ආකාරයකින් පහත හෙළයි. නිද්‍රාවෙන් අවදි කිරීමට, ශරීරය සෙමින් නැවත උණුසුම් කරනු ලැබේ. ඖෂධ භාවිතා කිරීම (Pharmacological Induction) දෙවැනි ක්‍රමයයි. තවමත් පර්යේෂණ මට්ටමේ ඇති මෙම ක්‍රමයේදී, ස්වභාවිකව නිද්‍රා කරන සතුන්ගේ මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපාන ඇතැම් රසායනික ද්‍රව්‍ය (උදා: ඇඩිනොසින්) මිනිසාට එන්නත් කිරීමෙන් කෘත්‍රිම නිද්‍රා තත්ත්වයක් ඇති කිරීමට උත්සාහ කෙරේ.

විද්‍යා ප්‍රබන්ධ යථාර්ථය
මිනිස් නිද්‍රාව යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීමට පෙර විද්‍යාඥයන්ට ජය ගැනීමට බොහෝ අභියෝග සහ අවදානම් ද ඇත. දිගු කලක් නිද්‍රාවේ සිටීමෙන් මාංශ පේශි සහ අස්ථි දුර්වල විය හැකිය. අභ්‍යවකාශයේ බර රහිත තත්ත්වයේදී මෙය තවත් දරුණු විය හැකිය. ආහාර ගැනීම නතර වූ විට ආමාශ ආන්ත්‍රික පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය වෙනස්වීම සිදුවෙයි. දීර්ඝ නිද්‍රාවකින් පසු එම නිද්‍රාවට ලක්වන පුද්ගලයා ආරක්ෂිතව සහ සම්පූර්ණයෙන්ම අවදි කිරීම සඳහා නිවැරදි ක්‍රමවේදයක් සොයා ගැනීම විද්‍යාඥයන්ට අභියෝගයකි. මිනිස් නිද්‍රාව යනු විද්‍යා ප්‍රබන්ධයක් ලෙස බොහෝ කලක් පැවතුණ ද, වර්තමානයේ එය අභ්‍යවකාශ ගමන් සහ වෛද්‍ය විද්‍යාවේ අනාගතය වෙනස් කළ හැකි සැබෑ විද්‍යාත්මක සංකල්පයක් බවට පත්වී ඇත. ස්වභාවික නිද්‍රා තත්ත්වයට මිනිසාට යා නොහැකි වුවද, විද්‍යාත්මක පාලනය යටතේ සීමිත කාලයක් සඳහා නිද්‍රාවකට පත් කිරීමේ හැකියාව විද්‍යාඥයන් විසින් නිරන්තරයෙන් පර්යේෂණයට ලක් කරමින් සිටී. මෙය අපේක්ෂා කරන පරිදි සාර්ථක වුවහොත්, අඟහරු සහ ඉන් ඔබ්බට අපගේ ගවේෂණ චාරිකා සඳහා දොරටු විවෘත වනු නිසැකය.

නැෂනල් ජියොග්‍රැපි ඇසුරිනි