මුත්‍ර නිසා ග්ලැසියරයක් දියකරලා
නේපාලයේ සහ ටිබෙටයේ, පසුගිය දා බිහිසුණු ජල ගැලීමක් හටගත්තේ හිමාල අඩවියේ ගැල්සියර විලක් කැඩි යෑමෙනි.
ලොව උසම කන්ද ලෙස සැලකෙන එවරස්ට් කන්ද ද ඇතුළු, ලොව උසින් වැඩිම කඳු බොහොමයක් පිහිටි හිමාල අඩවියේ ග්ලැසියර තට්ටු සහ ග්ලැසියර, දියවීම වේගවත් වී ඇත්තේ මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ගෝලීය උණුසුම ඉහළ යෑමේ ප්‍රතිඵලයක් නිසා යැයි විද්‍යාඥයෝ අනතුරු අඟවති. මේ කියන්න සූදානම් වන්නේ ද ග්ලැසියර් දියවීමක් ගැනය. මේ ග්ලැසියර දියවීමට මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් සෘජුවම හේතුවන අවස්ථාවකි.
සෑම වසරකම, දහස් ගණනක් කඳු නගින සංචාරකයෝ හිමාල අඩවියට පැමිණෙති. ඒ එවරස්ට් තරණය කිරීමටය. එසේ පැමිණෙන සංචාරකයන්, එවරස්ට් තරණය ආරම්භ කරන්නේ, අඩි 17,598 ක් උසින් පිහිටි, කුම්බු (Khumbu) නමැති ග්ලැසියරය මත ඉදිවුණු ප්‍රධාන එවරස්ට් කඳවුරේ (Base Camp) සිටය.
නවතම පර්යේෂණයකින් අනාවරණය වී ඇත්තේ, ජීවිතය පවා පරදුවට තබා එවරස්ට් තරණයට පැමිණෙන සංචාරකයන්, නොදැනුවත්වම මෙම පෞරාණික ග්ලැසියරය විනාශ කරන බවය. ඒ, ඔවුන් පිට කරන මුත්‍රවලිනි.
මෙම පර්යේෂණය සිදුකර ඇත්තේ නේපාලයේ මිනින්දෝරු දෙපාර්තමේන්තුවේ ඛීම් ලාල් ගෞතම් ප්‍රමුඛ කණ්ඩායමය. 2023 වසරේ වසන්තයේ, දින 50 ක කාලයක් කඳවුරේ ලැගුම් ගත් 2,127 කට අධික කඳුනගින්නන් පාදක කර ගනිමින්, ගෞතම් සහ කණ්ඩායම පර්යේෂණය සිදුකර ඇත. පර්යේෂණයට අනුව, කඳවුරේ ලැගුම් ගත් අය දිනකට සාමාන්‍යයෙන් මුත්‍ර ලීටර් 6000 ක් බැහැර කර ඇත.
මුත්‍ර බැහැර කර ඇත්තේ කඳවුර අවට කුම්බු ග්ලැසියරයටය. සෙල්සියස් අංශක 0 ට වඩා අඩු උෂ්ණත්වයක පවතින ග්ලැසියරයේ හිම මතට, සෙල්සියස් අංශක 37 ක මිනිස් සිරුරෙන් බැහැර වන උණුසුම් මුත්‍ර මහ විශාල ප්‍රමාණයක් පතිත වීම, හිම දියවීම වේගවත් කිරීමකි.
ඊට අමතරව දින 50 ක කාලයේ, කඳවුරේ සිටි පිරිස ආහාර පිසීමට ගෑස් සිලින්ඩර් 824 ක්, භූමිතෙල් ලීටර් 18,935 ක්, පෙට්‍රල් ලීටර් 5,130 ක් භාවිතයට ගෙන ඇත. මේවා මගින් ද ග්ලැසියරයට බලපෑම් එල්ල වූ බව අනාවරණය වී ඇත.
කඳවුරේ මළපහ සඳහා සෑම අයකුටම විශේෂ නිල් පැහැති ප්ලාස්ටික් බාල්දි ලබා දෙයි. ඒත්, මුත්‍ර බැහැර කිරීම සඳහා එවැනි ක්‍රමයක් නැත. පර්යේෂණ කණ්ඩායම ගණනය කළ ආකාරයට, 2023 වසරේ වසන්තයේ පමණක්, කුම්බු ග්ලැසියරයේ හිම ටොන් 150 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් දිය වී ඇත. චන්ද්‍රිකා රූප සටහන්, භූ විද්‍යාත්මක දත්ත ඇසුරින් මේ බව තහවුරු කරගත් බව ගෞතම් පවසයි.
2023 වසරට වඩා අද 2026 වනවිට එවරස්ට් තරණයට පැමිණෙන සහ කුම්බු ග්ලැසියරයේ ප්‍රධාන එවරස්ට් කඳවුරේ ලැගුම් ගන්නා සංචාරකයන් ගණන ඉහළ ගොස් ඇත. ඉදිරියට එය තව තවත් ඉහළ යනු ඇත. ග්ලැසියරයට මුත්‍ර බැහැර කිරීම ද වැඩි වෙයි. ඒ සමගම, ග්ලැසියරයේ දියවීම ද වේගවත් වෙමින් පවතී. මෙය එවරස්ට් තරණයේ අඳුරු පැතිකඩක් බව ගෞතම් පැහැදිලි කර ඇත.
