දියේගෝ ගාසියා
ඇමෙරිකාව-ඊශ්රායලය සහ ඉරානය අතර පවතින යුදමය ගැටුම මැදපෙරදිග කලාපයෙන් ඔබ්බට ගොස්, ඉන්දීය සාගරය දක්වා වර්ධනය වූයේ, ශ්රී ලංකාවට ඔබ්බෙන් ඉන්දීය සාගරයේ දී අයිරිස් ඩේනා නමැති ඉරාන යුද නැව ඇමෙරිකන් සබ්මැරීනයකින් විනාශ වීමත් සමගය. පසුගිය 20 වැනිදා අයිරිස් ඩේනා නෞකාව වෙනුවෙන් ඇමෙරිකාවෙන් පළිගන්නා බවට ඉරානය දිගින් දිගටම අනතුරු අඟවා තිබුණු අතර, පසුගිය 20 වැනිදා ඉරාන විප්ලවීය හමුදාව ඉන්දීය සාගරයේ, දියේගෝ ගාසියා දූපතේ පිහිටි ඇමෙරිකා සහ බ්රිතාන්ය හමුදා කඳවුර ඉලක්ක කර ගනිමින් බැලස්ටික් මිසයිල ප්රහාර දෙකක් එල්ල කිරීමත් කළේය. දියේගෝ ගාසියා දුපතේ ඇත්තේ ගුවන් සහ නාවික හමුදා කඳවුරකි. ඉරාන විප්ලවීය හමුදාව එල්ල කළ එම බැලස්ටික් මිසයිල දෙකට නිවැරදි ඉලක්කවලට ළඟා වීමට නොහැකි විය. ඇමෙරිකානු සහ බ්රිතාන්ය හමුදා කඳවුරට කිසිදු හානියක් සිදුවූයේ නැත. මිසයිල දෙකම, ප්රති මිසයිල එල්ල කරමින්, උඩු ගුවනේ දී විනාශ කර දැමීමට ඇමෙරිකන් යුද නැව් සමත් වූ බව පැවැසිණි. ගැටලුව එය නොවෙයි. ඇමෙරිකා බුද්ධි අංශ සහ ඇමෙරිකා හමුදාව මෙතෙක් පවසා තිබුණේ ඉරානයට ඇත්තේ කිලෝ මීටර් 2,000 ක දුරක් විදිය හැකි මිසයිල පමණක් කියාය. දියේගෝ ගාසියා දූපත පිහිටා ඇත්තේ ඉරානයේ සිට කිලෝමීටර් 4,000ක් දුරින් ඉන්දීය සාගරයේය. ඉරානය එම දූපතේ ඇමෙරිකන් සහ බ්රිතාන්ය කඳවුර ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල කළ බැලැස්ටික් මිසයිල දෙකට කිලෝමීටර් 4,000 ක හෝ ඊට වැඩි දුරක් යෑමට හැකි විය. මෙය ඉරානය ඔවුන්ගේ බැලැස්ටික් මිසයිල ශක්තිය ඇමෙරිකාවට සහ සෙසු ලොවට පෙන්වීමකි.
දියේගෝ ගාසියා යනු ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි ඉතාම උපායමාර්ගික වැදගත්කමක් සහිත දූපතකි. මෙය මධ්යම ඉන්දියන් සාගරයේ පිහිටි චාගෝස් නමැති දූපත් සමූහයට අයත් විශාලතම දූපත වෙයි. භූගෝලීය වශයෙන් ගත් කළ මෙය ශ්රී ලංකාවට ආසන්නයෙන්ම පිහිටි දූපතක් නම් නොවේ. එසේ වුවත්, සතුරු මිසයිලයක් දශමයකින් හෝ ගමන් මග වැරදී අප වෙත ඒමට ඉඩ ඇත. එය එසේ විය නොහැකි යැයි කිව හැක්කේ කාටද? දියේගෝ ගාසියා ඇත්තේ ශ්රී ලංකාවේ සිට දළ වශයෙන් කිලෝමීටර් 1,700ක් (සැතපුම් 1,000ක් පමණ) ඈතිනි. දියේගෝ ගාසියා අප ශ්රී ලංකාවට සහ ඉන්දියාවේ දකුණු වෙරළට දකුණු දෙසින් පිහිටා තිබේ. දියේගෝ ගාසියා දූපතේ දේශපාලනික ඉතිහාසය ඉතා සංකීර්ණ සහ මතභේදකාරී එකකි. 1960 දශකයේදී බ්රිතාන්යය විසින් දියේගෝ ගාසියා ද ඇතුළු චාගෝස් දූපත් සමූහයේ පදිංචිව සිටි ස්වදේශික ජනතාව බලහත්කාරයෙන් ඉවත් කොට, දියේගෝ ගාසියා දූපත ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදයට යුද කඳවුරක් පවත්වාගෙන යාම සඳහා බදු දෙන ලදී. වසර ගණනාවක් තිස්සේ ජාත්යන්තර නීතිමය සටන්වලින් පසු, මෙම දූපත් සමූහයේ ස්වෛරීභාවය මුරුසි රාජ්යයට හිමිවිය යුතු බව තහවුරු විය. කෙසේ වෙතත්, එහි පවතින ඇමෙරිකානු යුද කඳවුරේ අවශ්යතාව මත, දූපතේ අයිතිය පිළිබඳ ගිවිසුම් තවමත් සංකීර්ණ ලෙස ක්රියාත්මක වේ. යුදමය වශයෙන් දියේගෝ ගාසියා ලෝකයේ අතිශය වැදගත් ස්ථානයකි. ඇමෙරිකානු ගුවන් සහ නාවික හමුදා විසින් මෙම දූපතේ කඳවුරක් පවත්වාගෙන යනු ලබන්නේ මැදපෙරදිග, දකුණු ආසියාව සහ අප්රිකානු කලාපයේ සිදුවන ඕනෑම ක්රියාකාරකමක් ඉතා ඉක්මනින් නිරීක්ෂණය කිරීමට සහ මැදිහත් වීමට පහසු වන පරිදිය. එහි සිටින ජනගහනය ප්රධාන වශයෙන්ම යුද කඳවුරේ සේවය කරන්නේ ඇමෙරිකානු සහ බ්රිතාන්ය හමුදා නිලධාරීන්ගෙන් සමන්විත වන අතර, සිවිල් ජනාවාසයක් නොමැත.
මුරුසි දූපත් රාජ්යය පිහිටා ඇත්තේ අප්රිකාව, ආසියාව සහ ඕස්ට්රේලියාව යා කරන ප්රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නවය. එනිසා, කලාපයේ නාවික ආරක්ෂාව සහ බලපෑම තහවුරු කර ගැනීමට ලෝක බලවතුන් මුරුසිය කෙරෙහි දැඩි අවධානයක් යොමු කරයි. මුරුසියේ සිට චාගෝස් දූපත් සමූහයේ උතුරු කෙළවර දක්වා ඇති දුර කිලෝමීටර් 2,000ත් 2,200ත් අතර ප්රමාණයකි. බ්රිතාන්ය පාලන සමයේදී මුරුසිය සහ ශ්රී ලංකාව යන රටවල් දෙකම පාලනය වූයේ එකම කලාපීය පද්ධතියක් යටතේය. ශ්රී ලංකාවේ බ්රිතාන්ය ආණ්ඩුකාරවරයෙකු වූ රොබට් බ්රවුන්රිග් වැනි නිලධාරීන් මුරුසියේ සේවය කර පසුව ලංකාවට පැමිණි අය වෙති. ඇහැලේපොළ මහා අධිකාරම් පිටුවහල් කෙරුණේ ද මුරුසි දූපතටය. ඒ, 1818 දීය. ඇහැලේපොළ මහා අධිකාරම් සිය ජීවිතයේ අවසාන කාලය ගත කළේ මුරුසියේ වන අතර, 1829 දී එහිදී අභාවප්රාප්ත විය. ඔහුගේ ස්මාරකයක් අදටත් මුරුසියේ පොම්පල්මූසස් උද්යානය අසල දැකගත හැකිය.
16 වන සියවසේදී පෘතුගීසීන් විසින් සොයාගත් දියේගෝ ගාසියා, 18 වන සියවසේදී ප්රංශ පාලනය යටතට පත් විය. එකල මෙහි පොල් වගාවන් සඳහා අප්රිකානු සහ ඉන්දියානු ශ්රමිකයන් පදිංචි කරවා ගත් අතර, ඔවුන් ‘චාගෝසියානුවන්’ ලෙස හැඳින්විණි. 1814 වසරේදී ඇති වූ ජාත්යන්තර ගිවිසුම් අනුව දූපත්වල පාලනය බ්රිතාන්යයට පැවරිණි. කෙසේ වෙතත්, 1966 වසරේදී බ්රිතාන්යය විසින් මෙම දූපත ඇමෙරිකානු හමුදා කඳවුරක් ඉදිකිරීම සඳහා බදු පදනම මත ලබා දීම, දූපතේ ඉරණම වෙනස් කළ සන්ධිස්ථානයක් විය. යුද කඳවුරේ ඉදිකිරීම් ඇරඹීමත් සමඟ, බ්රිතාන්යය විසින් 1960 සහ 70 දශකවලදී එහි පදිංචිව සිටි දේශීය චාගෝසියානු වැසියන් 2,000 කට අධික පිරිසක් බලහත්කාරයෙන් දූපතෙන් ඉවත් කරන ලදී. කිසිදු වන්දි මුදලක් හෝ නැවත පදිංචි කිරීමේ වැඩපිළිවෙළක් නොමැතිව ඔවුන් පිටුවහල් කිරීම ජාත්යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධානවල දැඩි විවේචනයට ලක් විය. තම මව්බිමට යළි පැමිණීමේ අයිතිය වෙනුවෙන් ඔවුහු වසර ගණනාවක් පුරා නීතිමය සටන්වල නිරත වූයේ ඉන් අනතුරුවය. 1968 දී බ්රිතාන්යයෙන් නිදහස ලැබීමේදී චාගෝස් දූපත් වෙන් කර තබා ගැනීම නීතිවිරෝධී බව මුරුසි රාජ්යයේ දැඩි ස්ථාවරයයි. මෑතකදී ඇති වූ දේශපාලන එකඟතා අනුව, බ්රිතාන්යය චාගෝස් දූපත්වල ස්වෛරීභාවය මොරිෂස් රාජ්යයට පැවරීමට එකඟ වුණු අතර, මෙය ඇමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප්ගේ දැඩි විරෝධයට හේතුවක් විය. මේ සම්බන්ධයෙන් ට්රම්ප් සහ බ්රිතාන්ය අග්රාමාත්ය කියෙර් ස්ටාර්මර් අතරේ ද පසුගිය කාලයේ බහින්බස්වීම් පවා පැවැතිණි. කෙසේ නමුත්, දියේගෝ ගාසියාවේ පිහිටි ඇමෙරිකානු යුද කඳවුරේ පාලනය තවත් වසර 99ක කාලයක් බ්රිතාන්යය සහ ඇමරිකාව සතු වන පරිදි ගිවිසුම්ගතව පවතී.
ඉරානයේ මිසයිල බලකාය සැබවින්ම මැදපෙරදිග කලාපයේ යුදමය සමතුලිතතාව කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කරන සාධකයක් බව පැහැදිලිය. ඉරාන මිසයිල පද්ධතියේ ව්යුහය සහ හැකියාවන් ඉරානය සතු මිසයිල බලකාය එහි විහිදුම් පරාසය සහ තාක්ෂණය අනුව ප්රධාන කොටස් තුනකට බෙදා දැක්විය හැකිය. ඒවා නම්, කෙටි දුර විහිදුම් බැලැස්ටික් මිසයිල (SRBM), මධ්යම දුර විහිදුම් බැලැස්ටික් මිසයිල (MRBM) සහ කෲස් - හයිපර්සොනික් බැලැස්ටික් මිසයිල ආදී වශයෙනි. කෙටි දුර විහිදුම් බැලැස්ටික් මිසයිල කාණ්ඩයට අයත් මිසයිල සාමාන්යයෙන් කිලෝමීටර් 300 සිට 1,000 දක්වා දුරක් ආවරණය කරයි. මෙහිදී ෂහාබ් Shahab-1 සහ ෂහාබ් Shahab-2 වැනි මුල් කාලීන මිසයිල කිලෝමීටර් 300-500 පරාසයක පවතින අතර, වඩාත් දියුණු ෆාටා Fateh-110 මිසයිලය ඉතා නිවැරදිව ඉලක්ක වෙත ළඟා වීමේ හැකියාවෙන් යුක්තය. මීට අමතරව, කිලෝමීටර් 700ක පමණ දුරක් විහිදිය හැකි සොල්ෆඝාර් Zolfaghar මිසයිලය ද මෙම කාණ්ඩයේ ප්රබල අවියක් ලෙස සැලකෙයි.
මධ්යම දුර විහිදුම් බැලැස්ටික් මිසයිල කලාපීය බලවතුන් වෙත ළඟා විය හැකි කිලෝමීටර් 1,000 සිට 3,000 දක්වා පරාසයක් සහිත මෙම මිසයිල ඉරානයේ ප්රධානතම යුදෝපාය පද්ධතියයි. මෙහිදී වඩාත් ප්රසිද්ධ ෂහාබ් Shahab-3 මිසයිලය (කි.මී. 1,300-2,000) සහ එහි වැඩිදියුණු කළ මාදිලි වන එමාද් Emad සහ ගඩාර් Ghadr ප්රමුඛ වේ. විශේෂයෙන්ම ඝන ඉන්ධන භාවිත කරන ෂෙජිල් Sejjil මිසයිලය සහ විශාල බරක් සහිතව කිලෝමීටර් 2,000ක් යා හැකි කොරාම්ෂාහර් Khorramshahr මිසයිලය ඉරානයේ ආරක්ෂක ශක්තිය මැනවින් පෙන්නුම් කරයි. කෲස් සහ හයිපර්සොනික් තාක්ෂණය බැලැස්ටික් මිසයිල මෙන් නොව, පොළොවට ආසන්නව ගමන් කරමින් රේඩාර් පද්ධති මඟ හැර යා හැකි කෲස් මිසයිල ද ඉරානය සතුයි. සූමාර් Soumar, හොවේයිසේ Hoveyzeh සහ පාවේ Paveh වැනි මිසයිල කිලෝමීටර් 1,350 සිට 2,500 දක්වා දුරකට යෑමට සමත් වෙයි. මීට අමතරව, ඉරානය මෑතකදී හඳුන්වා දුන් ෆාටා Fattah හයිපර්සොනික් මිසයිලය ශබ්දයේ වේගය මෙන් කිහිප ගුණයකින් ගමන් කරමින් ලොව ඕනෑම නවීන ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධතියක් පවා අභිබවා යා හැකි බව ප්රකාශ කර තිබේ. ඉරානය පසුගිය දා දියේගෝ ගාසියා වෙත එල්ල කළේ වැඩි දියුණු කළ මිසයිලයක්ද? නැතිනම් නව මාදිලියේ මිසයිලයක්ද? මෙය මෙතෙක් අනාවරණය වී නැත. වසර ගණනක් තිස්සේ ඉරාන මිසයිල වැඩසටහනට රුසියාවේ සහාය සහ අනුග්රහය හිමිවුනු බව රහසක් නොවෙයි. රුසියාව, අසල්වැසි උතුරු කොරියාවට ද එරට මිසයිල වැඩසටහන සඳහා සහාය දෙයි. රුසියාව සහ උතුරු කොරියාව යනු ලෝකයේ ප්රබලතම අන්තර් මහද්වීපික බැලැස්ටික් මිසයිල (Intercontinental Ballistic Missiles - ICBM) තාක්ෂණයන් සතු රටවල් දෙකකි. මෙම මිසයිලවලට කිලෝමීටර් 5,500 කට වඩා වැඩි දුරක් ගමන් කරමින් වෙනත් මහද්වීපයක ඇති ඉලක්ක වෙත පරමාණුක අවි රැගෙන යාමේ හැකියාව පවතී.
ඉරාන ඉස්ලාමීය පාලනය (රෙජීමය) පහසුවෙන් පෙරළා දැමීම කළ නොහැකි බව මේ වන විට ට්රම්ප්ට පවා වැටහී ඇති බවට සැකයක් නැත. එසේ වුවත්, ට්රම්ප් අවධාරණය කර ඇත්තේ ඉරාන නායකත්වයෙන් මුල් පෙළ, දෙවැනි පෙළ, තෙවැනි පෙළ විනාශ කිරීමට ඇමෙරිකා සහ ඊශ්රායල හමුදා සමත් වී ඇති බවත්, දැන් සාකච්ඡා කරන්න පවා කිසිවකු නොමැති බවත්ය. ට්රම්ප් ඉරානය අනතුරු ඇගවීමක් කළේ ඉරානය විසින් හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය (හරහා සිදුවන නාවික ගමනාගමනයට එල්ල කරන බාධා වහාම ඉවත් නොකළහොත්, එරට බලශක්ති මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කර ප්රබල ප්රහාර එල්ල කරන බවටය. ටෲත් සෝෂල් සමාජ මාධ්ය ජාලය ඔස්සේ මෙම අනතුරු ඇඟවීම කරමින් ට්රම්ප් පැවැසුවේ, ඉදිරි පැය 48 ඇතුළත කිසිදු තර්ජනයකින් තොරව හෝමුස් සමුද්ර සන්ධිය සම්පූර්ණයෙන්ම විවෘත කිරීමට ඉරානය පියවර ගත යුතු බවය. එසේ නොකරන්නේ නම්, ඉරානයේ විශාලතම බලාගාරයේ සිට ආරම්භ කර එරට සියලුම බලශක්ති පද්ධතීන් අමෙරිකානු ප්රහාර හමුවේ සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දමන බවට ට්රම්ප් තර්ජනය කළේය. ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්රම්ප් විසින් සිදුකළ පැය 48 ක අවසාන නිවේදනයට ප්රතිචාර දක්වමින්, ඉරානය ද දැඩි අනතුරු ඇඟවීමක් සිදු කළේය. ඉරානය පැවැසුවේ, ඇමෙරිකාවේ චණ්ඩිකම්වලට බියක් නොමැති බවත්, ඇමෙරිකාව තම රටේ ඉන්ධන හෝ බලශක්ති මධ්යස්ථාන ඉලක්ක කරගනිමින් කිසියම් හෝ ප්රහාරයක් එල්ල කළහොත්, ඒ වෙනුවෙන් සමස්ත ගල්ෆ් කලාපය පුරා විසිරී ඇති ඇමෙරිකානු සබඳතා සහිත සියලුම බලශක්ති යටිතල පහසුකම් වෙත ප්රහාර එල්ල කරන බවටය.
ඇමෙරිකාව සහ ඊශ්රායලය එල්ල කරන ප්රහාරවලදී, ඉරානය ඔවුන්ගේ එකම ‘තුරුම්පුව’ භාවිතයට ගත්තේය. ඒ, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියයි. ඇමෙරිකාවට හෝ ඇමෙරිකන් හිතවාදී කිසිම රටක හෝ නැව්වලට හෝමූස් හරහා යෑමට ඉඩ නොදෙන බව ඉරානය තර්ජනය කර ඇත. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය ලෝකයේ තෙල් ප්රවාහනයේ අතිශය වැදගත් මාර්ගයක් වන්නේ, ලෝකයේ සමස්ත බොරතෙල් වෙළඳාමෙන් සියයට 20 ත් 25 ත් අතර ප්රමාණයක් මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහා සිදු වන බැවිනි. මැදපෙරදිග තෙල් නිෂ්පාදනය කරන ප්රධාන රටවල් වන්නේ සෞදි අරාබිය, ඉරානය, ඉරාකය, කුවේට්, බහරේන්, කටාර් සහ එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයයි. මේ රටවලින් නිෂ්පාදනය වන තෙල් එළියට එන්නේ, එසේත් නැතිනම් ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට එන්නේ, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහාය. එපමණක් නොව, ලෝකයේ ද්රවීකෘත ස්වාභාවික වායු (එල්.එන්.ජී.) වෙළඳාමෙන් සියයට 20 ක් පමණ ද මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහා ජාත්යන්තර වෙළඳපොළට යයි.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යනු ලෝක බලශක්ති සැපයුමේ ජීවනාලිය යැයි කීවොත් නිවැරදිය. මෙය මැදපෙරදිග කලාපයේ පිහිටි භූගෝලීය වශයෙන් ඉතා වැදගත්, ස්වාභාවික පටු මුහුදු මාර්ගයකි. පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය ඕමාන් බොක්ක සහ අරාබි මුහුද සමඟ මෙය සම්බන්ධ වෙයි. ඉරානය පිහිටන්නේ, හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ උතුරු දෙසිනි. ඉරානයට අයත් දූපත් කිහිපයක් ද සමුද්ර සන්ධිය තුළ ඇත. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ දකුණු දෙසින් එක්සත් අරාබි එමීර් සහ ඕමානයේ මුසන්දම් අර්ධද්වීපය පිහිටා ඇත. මුසන්දම් අර්ධද්වීපය ඉතා කඳුකර ප්රදේශයක් වන අතර, එය සමුද්ර සන්ධියේ පටුම කොටසට ආසන්නව පිහිටයි.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ පටුම ස්ථානයේ පළල කිලෝමීටර් 33 පමණය. එසේ වුවත්, නැව් ගමනාගමනය සඳහා භාවිතා කරන නාවික මාර්ගයේ පළල ඊටත් වඩා පටුය. මෙම මාර්ගයේ පැමිණෙන සහ යන නැව් සඳහා වෙන වෙනම මංතීරු ඇති අතර, එක් එක් මංතීරු කිලෝමීටර් 3 ක් පමණ පළලය. මෙම මංතීරු අතර කිලෝමීටර් 3 ක් පමණ පළල මධ්යස්ථ කලාපයක් ද ඇත. සමුද්ර සන්ධිය ප්රමාණවත් තරම් ගැඹුරු වන අතර, ලෝකයේ විශාලතම බොරතෙල් ප්රවාහන නෞකාවලට පහසුවෙන් එහි යාත්රා කළ හැකිය. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධියේ ගැඹුරුම කොටස ඕමානයේ මුසන්දම් අර්ධද්වීපය ආසන්නයේ දක්නට ලැබෙයි.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා තෙල් සහ ගෑස් ප්රවාහනය නොවන්නට, මැදපෙරදිග රටවලට විවෘත මුහුදට පිවිසීමට වෙනත් විකල්ප මාර්ග නොමැති තරම්ය. එබැවින්, එය ගෝලීය බලශක්ති සැපයුම සඳහා අත්යවශ්ය මාර්ගයකි. ආසියානු රටවල් වන අප ශ්රී ලංකාව, චීනය, ඉන්දියාව, ජපානය සහ දකුණු කොරියාව මෙම සමුද්ර සන්ධිය හරහා තෙල් ලබා ගන්නා ප්රධානම ගමනාන්ත වෙයි.
හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර හෝ එහි නාවික ගමනාගමනයට බාධා කිරීම, ගෝලීය ආර්ථිකයට සහ බලශක්ති වෙළඳපොළට විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කරයි. මේ වන විට එහි බලපෑම අපට දැනෙයි. තෙල් මිල ඉහළ යමින් පවතී. තෙල් හිඟයක් පවතී. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය, තෙල් නෞකා ප්රවාහනයට පමණක් නොව එය මිලියන 100 ක ජනතාවක් පෝෂණය කිරීම සඳහා ආහාර ද්රව්ය හා ජලය ප්රවාහනය කිරීමට ද යොදා ගනී. ඇමෙරිකා, ඊශ්රායල සහ ඉරාන යුද්ධය මැදපෙරදිග ගල්ෆ් රටවල බොහොමක් අස්ථාවර කිරීමට හේතුවක් වෙමින් පවතී.
ගිම්හාන උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 50 (ෆැරන්හයිට් 122) ඉක්මවන අතර වගා කළ හැකි ඉඩම් ස්වල්පයක් ඇති බැවින්, ගල්ෆ් අරාබි රාජ්යයන්ගේ පානීය ජලයෙන් වැඩි ප්රමාණයක් මුහුදෙන් ලවණ ඉවත් කිරීමේ කම්හල් හරහා පැමිණෙයි. ඔවුන්ගේ ආහාර බොහොමයක් පැමිණෙන්නේ විදේශවලින්, නැව් මගිනි. සෞදි අරාබිය එහි ආහාරවලින් සියයට 80 කට වඩා වැඩියෙන් ද, එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්යයේ ආහාරවලින් සියයට 90 ක් ද කටාර් රාජ්යයේ ආහාරවලින් සියයට 98 ක් ද ලැබෙන්නේ හෝමූස් හරහාය. ඉරාකයේ ද, ප්රධාන ගංගා දෙකකට ප්රවේශය තිබියදීත්, ආහාර ආනයනයන්ගෙන් වැඩි ප්රමාණයක් හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය හරහා ගමන් කිරීම සිදුවෙයි. ඉරානය හෝමූස් වසා දැමීම සහ නැව් ගමනා ගමනයට බාධා කිරීම ඇමෙරිකාවේ මිතුරන් මෙන්ම ඇමෙරිකාවේ ආර්ථිකය ශක්තිමත් කරන සෞදියට, එමිරේට්ස් රාජ්යයට සහ කටාර් රාජ්යයට බරපතළ ගැටලුවක් වී අවසන්ය.
බීබීසී ඇසුරිනි
